Інтэрв’ю для часопіса “Беларусь”

Гульні з розумам

Хто яна, Людміла Рублеўская? Празаік? Паэтка? Гісторык-даследчык, які аднаўляе ў нацыянальнай свядомасці праўдзівыя кадры мінулага, ці казачніца, якая стварае новую прыгожую гісторыю

Беларусі? Відавочна адно: яе творы — мастацкія рэфлексіі вакол малавядомых фактаў з даўніны.

 

Быць літаратарам у нашыя дні — не модна. Цяпер у трэндзе спецыяльнасці, якія прыносяць прыбытак. І, так званыя прафесіі будучыні, у якіх спецыялісты ствараюць адытыўныя тэхналогіі, стратэгіі дыверсіфікацыі, айдэнтыку, робатаў і мноства іншых пакуль мала зразумелых нам рэчаў.

З іншага боку, пісьменнікаў сёння як ніколі шмат, паліцы кнігарняў

заваленыя літаратурай на любы густ. Чаму? Думаю, быць аўтарам твора, які пабачыў свет — прыемна. Адчуваеш гэткі флёр статуснасці. А яшчэ можна пісаць для сябе: выплюхваць на паперу эмоцыі, думкі, калі ім цесна ў галаве. Або — для іншых: такі маўклівы заклік задумацца пра тое, што напісана ў кнізе. Напрыклад, пра мінулае, пра гісторыю роднага краю. Без мінулага ж няма будучыні. Фраза вядомая, можа нават скажаце — банальная, але для нас, беларусаў, актуальная. У апошні час мы сталі больш цікавіцца нацыянальнай культурай і часцей размаўляць на роднай мове. Вось і фільмы пачалі здымаць «з нацыянальным характарам»: напрыканцы года на вялікія экраны павінна выйсці экранізацыя рамана Людмілы Рублеўскай «Авантуры Пранціша Вырвіча, шкаляра і шпега».

Мая субяседніца — вядомы празаік і паэтэса, літаратурны крытык і журналістка, знаўца беларускай гісторыі. Яна шмат усяго цікавага ведае пра славутых людзей з беларускай мінуўшчыны. Не ўсе яны ад «касы», між іншым, былі, як некаму здаецца па ўрыўку з Купалаўскага верша. «Хадзілі па зямлі роднай і рыцары, і прыгожыя дамы, філосафы, шляхцічы, былі балы і дуэлі, таямнічыя падзямеллі і загадкавыя артэфакты», — распавядае Людміла. І дзеля справядлівасці дадае: у яе кнігах, перакладзеных на розныя еўрапейскія мовы, нямала і мастацкай выдумкі.

— Людміла, адкуль паходзіць вашае прыгожае прозвішча? Раскажыце пра свае карані.

— Гісторыя Беларусі ўся — з белых плямаў, і гісторыя майго роду — таксама. Можа, таму мяне заўсёды так цікавілі архіўныя вышукі, аднаўленне фактаў. Справа ў тым, што з-за пакручастых шляхоў нашай гісторыі многія факты проста хаваліся самімі людзямі. Пасля рэвалюцыі знішчаліся сведчанні пра шляхецкае паходжанне, або сваяцтва са святарамі. Калі пачаліся рэпрэсіі — натуральна, пра арыштаваных сваякоў не згадвалі, ці пра ныя нацыянальныя прыналежнасці. Мая маці з роду Часлаўскіх, напрыклад, вельмі здзівілася, калі я паведаміла ёй знойдзеныя звесткі пра яе родных дзядзек, стрыечнага дзеда ды іншых сваякоў, што былі арыштаваныя і расстраляныя ў 1937-м у Ленінградзе — туды паехала цэлая «калонія» нашых сваякоў з беларускай вёскі Люцыя. Працавалі на чыгунцы, хто кандуктарам, хто начальнікам склада, мая бабуля — вагаўшчыцай. І амаль усіх арыштавалі… як «польскіх шпіёнаў». Мая бабуля ніколі не гаварыла пра гэта маці. Пра дзеда з боку бацькі ведаю толькі, што яго саслалі ў Сібір. Там ён загінуў, а бацька апынуўся ў дзіцячым доме. Падрабязнасці ўдакладніць цяжка. Знайшла звесткі пра Рублеўскіх канца ХІХ стагоддзя — праваслаўных святароў, яны таксама могуць быць сваякамі.

— Раскажыце пра сваё студэнцтва: спачатку вучыліся ў Літаратурным інстытуце ў Маскве, потым перавяліся ў БДУ… Але цікава, што пачыналі свой шлях у сталае жыццё з… архітэктурна­будаўнічага тэхнікума. Творчая жылка не адразу праявілася?

Далей па спасылцы)

36-40

Чытаць далей

Любимая женщина факира

Писатель Ян Скрыган дружил с загадочным факиром

ФОТО WIKIPEDIA.ORG

 

У белорусского писателя Яна Скрыгана есть странный рассказ «Факір Іяма». О том, как в 1935 году в редакцию газеты «Літаратура і мастацтва» зашел пожилой человек, искавший писателя Скрыгана. Гость предложил молодому писателю купить его дневники.
Чытаць далей

Дарогі шаўца, які не адбыўся

Поэт Микола Хведарович учился у Циолковского

Ля хат высокія сумёты,
Пад снежнай коўдрай спяць палі,
Вятры бяздомныя ля плота
З віхурай песню завялі…

Гэты верш вось ужо шмат гадоў вучаць дзеткі ў школах і дзіцячых садках. Але ў іх аўтара напісана і шмат дарослых твораў — чаго вартыя назвы зборнікаў «Тэмпы-кантрасты», «Баявыя песні» і нават проста «Ха». І падпісваўся ён часам «з прэтэнзіяй» — Себасцян Старобінскі. Нарадзіўся паэт, які ўвайшоў у гісторыю беларускай літаратуры як Мікола Хведаровіч, 115 гадоў таму. 

Давайце ўспомнім незвычайныя факты з яго біяграфіі.

Чытаць далей

Раздзел з раману “Сутарэнні Ромула”

Дзеянне гэтага раздзелу з раману “Сутарэнні Ромула” адбываецца ў 1937-м годзе.

Раздзел 10. Закон Януса

 

Захопнікі-рымляне старанна пераймалі ўсіх багоў зваяваных грэкаў, уладальнікаў вытанчанай культуры, толькі імёны ім свае давалі…  Замест Арэса – Марс, замест Зеўса – Юпітэр… А вось адзін бог быў фірменна рымскі, непаўторны… Двухаблічны бог Янус. Гэты бог, акрамя іншых важлівых справаў, ахоўваў ганак дому і выпраўляў у шлях. І кожны жыхар магутнай імперыі, асабліва ў часы, калі штодзень ён мог па загадзе імператара апынуцца ва ўласнай лазенцы з перарэзанымі на руках і пад каленьмі венамі, ведаў, што мудры бог Янус дае яму слушны прыклад: мець адзін твар – для дому, другі – для грамадства, дакладней, поліса. І той твар, з якім высоўваешся за ўласны парог вонкі, мусіць быць такі самы, як ва ўсіх добранадзейных грамадзянаў імперыі, спалучаючы гонар за прыналежнасць да магутнага Рыму і адданасць вялікаму імператару, роўнаму ўсім багам…

Алесь, пераступаючы парог аўдыторыі, у чарговы раз уявіў, як у яго з’яўляецца іншы твар… Сур’ёзны, добранадзейны твар савецкага выкладчыка педагагічнага тэхнікуму… Ці мог ён яшчэ нядаўна ўявіць, што пачне прыходзіць да сваіх вучняў уласным двайніком, пачувацца з імі не так, як у размовах з сябрамі? Ён калісьці і ўзяўся за выкладанне з устаноўкай – быць заўсёды шчырым і навучаць не літаратуры, а любові да літаратуры… Якія дыскусіі ўзнікалі на ягоных лекцыях! Вочы юнакоў і дзяўчатак, у большасці з вёскі, палалі такім энтузіязмам, што верылася – справа Язэпа Лёсіка,  Вацлава Ластоўскага, Гаўрылы Гарэцкага, пазбаўленых звання акадэмікаў, арыштаваных, сасланых, і, падобна, зніклых назаўсёды, не знікне… Калісьці, калі народны ўрад пастанавіў, што  навучанне мусіць быць на беларускай мове, хапіла тых, хто гэтаму супрацівіўся. “Кому нужны вместо аттестатов ваши “посьведчаньни”? Как можно преподавать “арыхметыку” на неразработанном, насильственно навязываемом населению  белорусском языке”?

Чытаць далей

Писательница Вера Полторан отказалась защищать свою диссертацию

Кветка Палесся

У паэтэсы Яўгенii Янiшчыц ёсць прыгожы верш «Бэз Веры Палтаран»:

Можа, камусьцi тыраж да зарэзу,

Пухлыя сняцца тамы.

Вера Сямёнаўна, хочацца бэзу

У гордым маўчаннi зiмы…

Сёння, на жаль, мала хто з чытачоў адразу ўспомнiць, каму ж прысвечаны гэты твор. Мiж тым Вера Палтаран, пiсьменнiца, крытык, лiтаратуразнаўца, пакiнула аб сабе шмат. Гэта ёй Алесь Адамовiч казаў, калi працавала ў выдавецтве «Мастацкая лiтаратура»: «Вы стварылi для нас маленькi рэнесанс». Сёння ў Веры Палтаран векавы юбiлей. Давайце ж пералiчым некаторыя адметныя факты яе бiяграфii. 

Чытаць далей

“Авантуры Вырвіча”

Авантуры Пранціша Вырвіча, шкаляра і шпега: “пачулася вар’яцкае галёканне, коні панесліся, фурман гарлаў, як падпечаны… Вязні стукаліся аб сцены, як  дзве бульбіны ў гаршку, што коціцца з гары.

Што б ні здарылася, у гэтым для іх была надзея. Тым больш што Юдыцкі лаяўся, зрываючы голас, пагражаў камусьці каралеўскім судом і радзівілаўскай помстай…

Карэта тузанулася, рэзка пахілілася набок, відаць, страціўшы кола, яшчэ трохі працягнулася па зямлі і спынілася…”

Чытаць далей

Авантуры не аднаго дня

Авантуры не аднаго дня

№ 11 (1398) 16.03.2019 – 23.03.2019 г

У здымачнай каманды айчыннай кінастужкі “Авантуры Пранціша Вырвіча” па аднайменным рамане Людмілы Рублеўскай не праходзіць і дня без прыгодаў. Сакавіцкае надвор’е пераменлівае: сёння снег валіць, заўтра дождж лье… То штармавое папярэджанне, то амаль летняе сонца, аднак магчымасці чакаць няма — усяго чатыры месяцы адведзена на актыўныя здымкі. Кіно з нацыянальным характарам плануюць паказаць ужо напрыканцы года. Журналісты “К” выправіліся на натурную пляцоўку “Беларусьфільма” пад Смалявічы, каб паназіраць за паўстаннем гістарычнай стужкі, на якую ўскладаюць надзеі і кінематаграфісты, і гледачы.

 

/i/content/pi/cult/736/15978/1.jpgПакуль дворнікі на лабавым шкле машыны актыўна супраціўляліся залеве, мне ўсё больш назойліва дакучала думка, што мы марна едзем на здымачную пляцоўку: няўжо сапраўды нехта выйдзе да камеры ў такое жахлівае надвор’е? Адшукаўшы (шчыра кажучы, далёка не з першай спробы) у гушчары смалявіцкага лесу здымачную групу, упэўнілася, што недаацаніла імпэт айчынных кінематаграфістаў. Адное, яны тэхніку абкруцілі цэлафанам, каб дождж не замінаў графіку здымак.

Чытаць далей

У сутарэннях гісторыі і фантазій

№ 11 (1398) 16.03.2019 – 23.03.2019 г

Калі стала вядома пра экранізацыю “Авантур Пранціша Вырвіча” Людмілы РУБЛЕЎСКАЙ, знаёмыя з кнігай людзі адрэагавалі імгненна: “Ну нарэшце! Цікава, як гэта будзе?” Незнаёмыя задаваліся пытаннямі, хто такі гэты Пранціш і пра што ўвогуле фільм. “К” пагутарыла з пісьменніцай, якая часта наведвае здымачную пляцоўку, каб адказы атрымалі ўсе.

 

/i/content/pi/cult/736/15983/6.JPGЯкі сюжэт?

У аснову сцэнара, напісанага Валянцінам Залужным, пакладзена першая з пяці частак авантурна-прыгодніцкай серыі раманаў — “Авантуры Пранціша Вырвіча, шкаляра і шпега”.

— Завязка такая: збеглы вучань Менскага езуіцкага калегіума Пранціш Вырвіч адпраўляецца ў падарожжа, — тлумачыць Людміла Рублеўская. — На пачатку свайго шляху ён спаткае карэту, уладальнік якой запатрабуе ад Пранціша прызнацца, колькі ў яго з сабой грошай. За адзін медны шэлег Вырвіч набывае сабе слугу — доктара Баўтрамея Лёдніка. Не хачу рабіць спойлераў, але скажу, што далей будуць бойкі і двубоі, беларуская карчма, вандроўка ў полацкія сутарэнні ды іншыя прыгоды. Папярэджваю: не варта звяраць фільм па тэксце. Усё ж такі, гэта адаптацыя матэрыялу для мовы кіно.

Ці рэальная гісторыя?

Чытаць далей